پژوهش حاضر با هدف بررسی نیازها و تمایلات علمی و فرهنگی دانشآموزان دوره اول متوسطه انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی بوده و از منظر شیوه گردآوری اطلاعات، ترکیبی از نوع اکتشافی است که در آن ابتدا از روش کیفی (بررسی اسنادی و مصاحبه) و سپس روش کمی (پیمایش اجتماعی با پرسشنامه نیمهساختاریافته) استفاده شده است. در بخش کیفی، برای تعیین نیازهای تجویزی دانشآموزان، پس از مطالعه اسناد بالادستی (سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، برنامه درسی ملی و اهداف دورههای تحصیلی)، با ۲۰ نفر از متخصصان تعلیم و تربیت و رسانه مصاحبه انجام شد. بر اساس نتایج حاصل از این بخش، چارچوب مفاهیم و متغیرهای پرسشنامه نیازسنجی تدوین گردید. پس از بررسی وسنجش روایی و پایایی پرسشنامه (۰/۷ برای تمامی سؤالات)، این ابزار در نمونهای ۴۰۰ نفری از دانشآموزان اجرا و نیازهای اظهاری استخراج شد. سپس این نیازها با نیازهای تجویزی و هنجاری مقایسه گردید. برای تحلیل دادهها در بخش کیفی از کدگذاری متون با رویکرد استقرایی و در بخش کمی از آمار توصیفی، آزمون خیدو تک نمونهای و آزمون فریدمن استفاده شد. یافتهها نشان داد میان نیازهای دانشآموزان و نیازهای مطرح شده توسط متخصصان و اسناد بالادستی، شکاف معناداری وجود دارد. اسناد بالادستی با رویکردی ارزشمحور، نیازهای دینی-اخلاقی را اولویت دادهاند، در حالی که دانشآموزان آموزشهای کاربردی و فعالیتهای تفریحی را مهم میدانند. متخصصان نیز نیازهای روانی-اجتماعی و مهارتهای زندگی را در کنار نیازهای آموزشی تأکید میکنند. این تفاوت دیدگاهها، ضرورت بازنگری در برنامهریزیهای آموزشی و ایجاد توازن میان نگرشهای مختلف ذینفعان را آشکار میسازد